Βλέποντας όσα έχουμε καθημερινά να διαχειριστούμε, γίνεται όλο και πιο φανερό ότι η πραγματική αποστολή των γονιών δεν είναι μόνο να προσφέρουν ασφάλεια ή μόρφωση, αλλά να χτίσουν γερά παιδιά με ψυχική αντοχή. Παιδιά που ξέρουν ποιοι είναι, που έχουν εσωτερική δύναμη και αυτοπεποίθηση, που μπορούν να σταθούν όρθια ακόμη και όταν η ζωή δεν είναι δίκαιη.
Στη σημερινή εποχή, όπου το άγχος, οι προσδοκίες και οι συγκρίσεις κυριαρχούν, η οικογενειακή συνοχή γίνεται η βάση πάνω στην οποία ένα παιδί μπορεί να αισθανθεί ασφάλεια και να αναπτύξει ανθεκτικότητα. Η ψυχική αντοχή δεν σημαίνει αδιαφορία ή απουσία συναισθημάτων· σημαίνει ικανότητα να διαχειρίζεσαι ό,τι σε πονά χωρίς να σε καταρρακώνει.
Όταν η ζωή είναι άδικη- το “εδώ και τώρα”
“Ναι, η ζωή είναι άδικη κάποιες φορές”. Αυτή η φράση δεν είναι σκληρή αλλά είναι αληθινή. Ένα παιδί με ψυχική ανθεκτικότητα όμως δεν σταματάει εκεί. Μαθαίνει να προχωράει παρακάτω “Ναι εντάξει έτυχε αυτό και τώρα πάμε να δούμε τι κάνουμε; “
Φανταστείτε ένα παιδί που προσπαθεί να μπει στην ομάδα ποδοσφαίρου του σχολείου και τελικά απορρίπτεται. Εκείνη την στιγμή βιώνει απογοήτευση, ίσως θυμό ή ντροπή. Ένας γονιός του δίνει την ευρυχωρία να νιώσει ότι “Είναι εντάξει που νιώθεις στεναχώρια, γιατί ήταν κάτι που το ονειρευόσουν και το ήθελες πολύ”. Το βοηθάει το παιδί να αναγνωρίσει και να εκφράσει το συναίσθημα. “Νιώθει λύπη γιατί ήθελε πολύ να τα καταφέρει”. Εδώ είναι σημαντικό να του δείξουμε και να του επικοινωνήσουμε ότι αυτό δεν μειώνει την αξία του, πάμε να δούμε τι μπορούμε να μάθουμε από αυτό ή τι χρειαζόμαστε για να τα καταφέρεις μια επόμενη φορά.
Μέσα από μια τέτοια καθοδήγηση, το παιδί καταλαβαίνει ότι οι απορρίψεις- ή, αν προτιμάτε πιο ήπιες λέξεις, οι μη αποδοχές, οι αναποδιές και οι ανασταλτικές εμπειρίες- είναι μέρος της ζωής μας, όχι απόδειξη ανεπάρκειας. Και οι συμπεριφορές που δεν μας κάνουν να νιώθουμε καλά, και που ίσως το παιδί μας συναντήσει στο διάβα της ζωής του και μπορεί να μεταφραστούν ως ανθυγιεινές σχέσεις, ή συναισθηματικές πιέσεις ή αρνητικά περιβάλλοντα και όλα αυτά όσο δύσκολα και να είναι, μπορούν να γίνουν μαθήματα δύναμης και αυτογνωσίας.
Η καθοδήγηση μέσα στη δυσκολία
Για να γίνονται κατανοητά κάποια πράγματα είναι καλύτερα να μιλάμε με παραδείγματα.
Ας πούμε λοιπόν ότι ένα κορίτσι δέχεται σκληρή κριτική από συμμαθήτριές για την εμφάνισή της. Έρχεται στο σπίτι απογοητευμένο, γεμάτο ντροπή. Εκεί είναι η στιγμή της γονεϊκής καθοδήγησης. Ο γονιός το ακούει, του δίνει μια ζεστή αγκαλιά σε αυτό το δύσκολο συναίσθημα που νιώθει “Ξέρω ότι σε πείραξε, οι λέξεις κάποιες φορές πληγώνουν αλλά αυτό που σε κάνει όμορφη δεν είναι τι βλέπουν οι άλλοι στην εξωτερική εμφάνιση αλλά τι νιώθεις εσύ για τον εαυτό σου”.
Πάμε λοιπόν να τονώσουμε σε αυτό το παιδί την αυτοεκτίμησή του. Να του αναδείξουμε ότι καλό και ποιοτικό χαρακτηριστικό έχει. “Λες αλήθεια, είσαι αυθεντική δεν προσπαθείς να προσποιείσαι” “Ξέρεις να γελάς και κάνεις τους άλλους να νιώθουν άνετα”, “Μπορώ να βασιστώ πάνω σου”, ” αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου”, “Ξέρεις πότε να είσαι σοβαρή και έχεις στόχους και σχέδια για το μέλλον”. Ψάχνουμε να βρούμε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του παιδιού μας και το βοηθάμε κυρίως τι σημαίνει να αγαπάει τον εαυτό του όπως είναι.
Το μάθημα που παίρνει το παιδί είναι ανεκτίμητο: Μαθαίνει πως η αξία του δεν εξαρτάται από εξωτερική αποδοχή, αλλά από την αυτοεκτίμηση και την συναισθηματική σταθερότητα. Μαθαίνει ότι μπορεί να νιώθει λύπη ή θυμό χωρίς να καταρρέει- και ότι αυτά τα συναισθήματα δεν είναι αδυναμία, αλλά φυσικό κομμάτι της εμπειρίας της στην ζωή.
Πως χτίζεται η αυτοπεποίθηση από μικρή ηλικία
Η αυτοπεποίθηση δεν γεννιέται τυχαία αλλά χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες. Όταν ένα παιδί προσπαθεί να δέσει μόνο του τα κορδόνια του, να λύσει ένα παζλ ή να συμμετάσχει σε μια σχολική δραστηριότητα και οι γονείς του το ενθαρρύνουν χωρίς να το κρίνουν, τότε καλλιεργείται ένα αίσθημα ικανότητας.
Όταν το παιδί μάθει να κουμπώνει τα κουμπιά του, να φοράει το μπουφάν του, αναπτύσσει αυτονομία.
Αφήνοντας το παιδί να χρησιμοποιήσει το κουτάλι ή το πιρούνι, να ρίξει νερό στο ποτήρι του, ή να μαζέψει το πιάτο του, αποκτάει την αίσθηση ότι μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του.
Όλα αυτά ενισχύουν τη συνειδητοποίηση ικανότητας : “Μπορώ να τα καταφέρω”.
Ένα παιδί προσχολικής ή πρώτης δημοτικού μπορεί να μάθει να βάζει τα πράγματά του στην τσάντα, να ελέγχει αν έχει, όλα όσα χρειάζεται. Αυτό καλλιεργεί υπευθυνότητα και του δείχνει ότι ο γονιός εμπιστεύεται την κρίση του.
Όταν το παιδί στρώνει το τραπέζι, τακτοποιεί τα παιχνίδια του, ποτίζει τα φυτά ή σκουπίζει λίγο το πάτωμα, νιώθει ότι συμμετέχει ενεργά στην οικογενειακή ζωή. Αυτό ενισχύει το αίσθημα συνεισφοράς και αξίας “είμαι σημαντικός, βοηθάω κι εγώ”.
Να πλένει τα χέρια του, να σκουπίζεται, να βάλει οδοντόκρεμα στην οδοντόβουρτσα του. Αυτές οι απλές συνήθειες δεν είναι μόνο πρακτικές δεξιότητες αλλά είναι μαθήματα αυτοφροντίδας και υπευθυνότητας για τον εαυτό του.
Μπορεί να είναι κάτι τόσο απλό όσο να παραγγείλει μόνο του ένα χυμό σε μια καφετέρια ή να ζητήσει βοήθεια από τη δασκάλα.
Κάθε φορά που το παιδί τολμά να εκφραστεί, μαθαίνει ότι έχει φωνή που μετρά και δικαίωμα να ζητά.
Όταν χτίζει ένα πύργο με τουβλάκια που του πέφτει ή όταν κάτι δεν του βγαίνει, το αφήνουμε. Ο ρόλος του γονιού δεν είναι να το “σώσει” αλλά να το ενθαρρύνει να ξαναπροσπαθήσει. Το αφήνουμε να σκεφτεί, να δοκιμάσει να επιμείνει. Αυτό το να “ξαναπροσπαθήσει” είναι η καρδιά της ψυχικής αντοχής.
Όταν βρει τη λύση, η χαρά της επιτυχίας είναι ανεκτίμητη-και αυτό είναι η ουσία της αυτοπεποίθησης. Το παιδί παίρνει το μήνυμα ότι τα “κατάφερα γιατί δεν τα παράτησα!”. Έτσι συνδέει την επιτυχία με την συνέπεια και την επιμονή.
Τι μαθαίνει το παιδί μέσα απ΄όλα αυτά
Ότι είναι ικανό να δοκιμάζει, να μαθαίνει, να κάνει σφάλματα και να προχωρά. Αυτή η πεποίθηση “Μπορώ να τα καταφέρω” είναι ο πυρήνας της αυτοπεποίθησης και ψυχικής αντοχής στην ζωή.
Κάθε φορά που ο γονιός λέει: “Πίστεψες ότι μπορείς να τα καταφέρεις και να που τα κατάφερες ή “ακόμα κι αν δεν πέτυχε, Προσπάθησες με θάρρος”. Ενισχύει το μήνυμα ότι η αξία δεν βρίσκεται στο αποτέλεσμα αλλά στην προσπάθεια. Έτσι το παιδί μαθαίνει να στέκεται στα πόδια του, να μην φοβάται τα λάθη και να συνεχίζει με εσωτερική ηρεμία.
Η συναισθηματική διαχείριση παίζει εδώ καθοριστικό ρόλο. Να μάθει το παιδί να αναγνωρίζει τι νιώθει- χαρά, λύπη, θυμό, φόβο- και να εκφράζει με λόγια, όχι με εκρήξεις ή απόσυρση. Αυτό απαιτεί χρόνο, υπομονή και παράδειγμα. Όταν οι γονείς διαχειρίζονται οι ίδιοι τις δυσκολίες με νηφαλιότητα, το παιδί μαθαίνει από την στάση τους, όχι από τα λογια.
Το μεγαλύτερο δώρο
Στο τέλος, η μεγαλύτερη επιτυχία δεν είναι τα πτυχία ή οι διακρίσεις, αυτά οπωσδήποτε ενισχύουν την ταυτότητα του παιδιού αλλά αυτό που έχει σημασία είναι η εσωτερική σταθερότητα, πρωτίστως. Παιδιά που να μπορούν να σταθούν με αυτοπεποίθηση, που ξέρουν την αξία τους και δεν φοβούνται να ονειρεύονται, ακόμη κι αν η ζωή τα φέρει αντιμέτωπα με εμπόδια.
Η Οικογενειακή συνοχή, είναι ο βαθμός συναισθηματικής σύνδεσης, αλληλοϋποστήριξης και ενότητας ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας. Δείχνει πόσο “δεμένα” και υποστηρικτικά είναι μεταξύ τους στις χαρές και στις δυσκολίες, η συναισθηματικη καθοδήγηση και η ψυχική αντοχή δεν είναι απλές έννοιες αλλά είναι θεμέλια ζωής.
Γιατί ένα παιδί που έχει μάθει να βλέπει τις δυσκολίες ως προκλήσεις και όχι ως απειλές, είναι ένα παιδί που θα μπορεί να σταθεί με πίστη, ελπίδα και θάρρος στον κόσμο.
Η ζωή κάποιες φορές σε όλους μας έχει διάφορες προκλήσεις- σημαντικό είναι να διδάξουμε στα παιδιά μας να μένουν σταθερά και δυνατά μπροστά στις δυσκολίες.
