Πώς Αντιδρούμε στις Δοκιμασίες στην Εφηβεία
Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων αλλαγών τόσο στο σώμα όσο και στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού. Για παράδειγμα ένας έφηβος μπορεί να νιώθει σίγουρος το πρωί και το απόγευμα να αισθάνεται απογοητευμένος επειδή μια συμμαθήτρια του, δεν του μίλησε στο σχολείο. Έτσι οι δυσκολίες φέρνουν στην επιφάνεια πλευρές της ανθρώπινης ψυχής που δεν είχαν εμφανιστεί ξανά. Παρότι πιστεύουμε ότι θα παραμείνουμε ψύχραιμοι συχνά αντιδρούμε πιο έντονα από όσο περιμέναμε.
Αυτή η αντίφαση γεννά το ερώτημα γιατί η ψυχή ταράζεται περισσότερο στις δυσκολίες παρά στις επιτυχίες. Ένας έφηβος μπορεί να χαρεί λίγο για έναν καλό βαθμό αλλά να στεναχωρηθεί έντονα για έναν κακό. Η απάντηση κρύβεται στον τρόπο που βιώνεται η προσωπική αξία.
Γι αυτό χρειάζεται να επιβεβαιώνουμε οι γονείς, την αξία του παιδιού μας για το “είναι” του και όχι για το αποτέλεσμα.
Δηλαδή, να ακούει συχνά φράσεις όπως «Μου αρέσει πώς ολοκλήρωσες αυτό που ξεκίνησες! Δείχνει ότι προσπαθείς και δε τα παρατάς, και αυτό είναι πολύ σημαντικό.»
Η εφηβεία ως περίοδος ψυχικών δοκιμασιών
Κατά την εφηβεία ο άνθρωπος προσπαθεί να διαμορφώσει την ταυτότητά του.
Για να φανταστούμε ένα έφηβο που αποτυγχάνει σε ένα τεστ μπορεί να πιστέψει ότι δεν είναι ικανός γενικά. Έτσι κάθε αποτυχία ίσως του μοιάζει μεγαλύτερη από όσο είναι στην πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει επειδή η ψυχή δεν έχει αναπτύξει πλήρως μηχανισμούς ισορροπίας, δηλαδή στρατηγικές που χρησιμοποιεί το μυαλό και το σώμα για να διαχειριστεί τα συναισθήματα του.
Οι δοκιμασίες συνήθως λειτουργούν σαν καθρέφτης. Μέσα από έναν καβγά με φίλους ή μια παρεξήγηση στο σπίτι, αποκαλύπτονται φόβοι και ανασφάλειες. Και παρότι η ένταση είναι δύσκολη, αυτό δείχνει ότι η ψυχή εξελίσσεται. Όταν βιώνουμε έντονα συναισθήματα, μαθαίνουμε καλύτερα τι μας επηρεάζει, τι μας φοβίζει και τι μας χαροποιεί. Παράδειγμα Ένας έφηβος που στεναχωριέται επειδή ένας φίλος δεν του μίλησε, μαθαίνει τι σημαίνει γι’ αυτόν η φιλία και η αποδοχή. Κάθε μικρή δυσκολία είναι σαν βάρη στο γυμναστήριο της ψυχής, όσο τα σηκώνεις, τόσο δυναμώνεις.
Η Αντίδραση του Εφήβου στις Δυσκολίες
Όταν ένας έφηβος αντιμετωπίζει μια δυσκολία, η αντίδρασή του μπορεί να φαίνεται υπερβολική ή παιδαριώδης. Αυτό δεν συμβαίνει τυχαία αλλά προκύπτει από εσωτερική πίεση, δηλαδή έντονα συναισθήματα και βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο που περιορίζουν τη λογική σκέψη. Όταν τα συναισθήματα παίρνουν τον έλεγχο, ο έφηβος φέρεται παρορμητικά και δεν επεξεργάζεται τη δυσκολία σε βάθος. Με αυτόν τον τρόπο, η ψυχή επιλέγει άμεση προστασία που είναι μια μορφή φυσικής ασφάλειας καθώς τον βοηθά να μην κατακλυστεί από το στρες. Ωστόσο, αυτή η ασφάλεια είναι βραχυπρόθεσμη.
Η πραγματική δύναμη και η εσωτερική ασφάλεια της ψυχής έρχεται όταν ο έφηβος αναγνωρίζει, επεξεργάζεται και εκφράζει τα συναισθήματά του με υγιή τρόπο, μαθαίνοντας έτσι να διαχειρίζεται τις απογοητεύσεις και να ωριμάζει συναισθηματικά.
Τα Συναισθήματα που Κρύβονται Πίσω από τις Αντιδράσεις
Πίσω από κάθε έντονη αντίδραση κρύβεται συχνά φόβος. Για παράδειγμα, όταν ένας έφηβος θυμώνει επειδή δεν τον αφήνουν να βγει το βράδυ, μπορεί να φοβάται ότι δεν τον εμπιστεύονται, ότι δεν τον αποδέχονται ή ότι χάνει τον έλεγχο της ελευθερίας του. Αυτές οι ανάγκες για εμπιστοσύνη, αποδοχή και ανεξαρτησία είναι έντονες στην εφηβεία.
Η παιδαριώδης πλευρά της ψυχής λειτουργεί σαν σήμα, δείχνει ότι κάτι χρειάζεται προσοχή και κατανόηση. Όταν ο έφηβος αναγνωρίσει αυτά τα συναισθήματα, προχωρά προς την αυτογνωσία. Για να τον βοηθήσουμε σε αυτή τη διαδικασία, είναι σημαντικό οι γονείς και οι κηδεμόνες, όταν θέτουν περιορισμούς, να εξηγούν με σαφήνεια τον λόγο πίσω από αυτούς. Έτσι, ο έφηβος δεν βλέπει μόνο έναν κανόνα ή απαγόρευση, αλλά καταλαβαίνει το σκεπτικό πίσω από την απόφαση, μαθαίνει να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του και να αναπτύσσει την αυτογνωσία του.
Πώς μπορεί ένας έφηβος να διαχειριστεί τις αντιδράσεις του
Το πρώτο βήμα είναι η αποδοχή των συναισθημάτων. Ας πούμε ότι, ένας έφηβος παραδέχεται ότι αγχώνεται πριν από εξετάσεις. Αυτό μειώνει την ένταση του συναισθήματος, διότι αντί να προσπαθεί να το κρύψει ή να το αγνοήσει, το κατανοεί και γνωρίζει ότι το άγχος του δείχνει ότι χρειάζεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένος και να οργανώσει τις ενέργειές του.
Επιπλέον, η συζήτηση με φίλους ή γονείς βοηθά να εκφράσει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του. Δραστηριότητες όπως η μουσική, η άσκηση ή άλλες δημιουργικές ενασχολήσεις ενισχύουν την εσωτερική ισορροπία και μειώνουν την ένταση. Με αυτόν τον τρόπο, ο έφηβος μαθαίνει να διαχειρίζεται τις αντιδράσεις του με υγιή τρόπο και να αναπτύσσει μεγαλύτερη συναισθηματική ωριμότητα.
Το μάθημα της ζωής μέσα από τις αντιθέσεις
Η εφηβεία δείχνει ότι οι αντιθέσεις είναι μέρος της ζωής. Μια δύσκολη μέρα στο σχολείο μπορεί να ακολουθηθεί από μια όμορφη στιγμή με φίλους. Και οι δύο εμπειρίες είναι εξίσου σημαντικές.
Το παράξενο στοιχείο της ανθρώπινης ψυχής γίνεται πιο έντονο στην εφηβεία. Οι δυσκολίες αποκαλύπτουν ευαλωτότητα ενώ οι επιτυχίες προσφέρουν ηρεμία. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο έφηβος κατανοεί καλύτερα τον εαυτό του. Αυτή η αντίθεση είναι μάθημα ζωής. Όσο ο έφηβος κατανοεί τις αντιδράσεις του, τόσο οδηγείται σε Ψυχική ωρίμανση.
Όσο οι έφηβοι μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, τόσο ωριμάζουν ψυχικά, γίνονται πιο υπεύθυνοι, σταθεροί και συνειδητοί στις σχέσεις και στις αποφάσεις τους.
