Ο άνθρωπος πίσω από το Τεστ Παπ μιλά μέσα από τις επιστολές του
Ο Γεώργιος Παπανικολάου, ο γιατρός που χάρισε στην ανθρωπότητα το Τεστ Παπ και έσωσε εκατομμύρια ζωές, επιστρέφει σήμερα μέσα από τη δική του φωνή. Εκατόν είκοσι επιστολές του, γραμμένες από το 1897 έως το 1961, έρχονται στο φως και αποκαλύπτουν όχι μόνο τον επιστήμονα, αλλά έναν άνθρωπο ανήσυχο, ασυμβίβαστο και βαθιά ιδεαλιστή.
Μέσα από τα γράμματά του προς γονείς, αδέλφια, φίλους και συναδέλφους, ξεδιπλώνεται μια ζωή αφιερωμένη στην έρευνα, αλλά και μια διαρκής σύγκρουση με τις κοινωνικές και πνευματικές συνθήκες της εποχής του.
«Εις αυτόν τον τόπον μού είναι αδύνατον να ζήσω»
Ο νεαρός Παπανικολάου δεν κρύβει ποτέ τις σκέψεις του. Γράφει με τόλμη, επιμένει με πάθος και συγκρούεται ανοιχτά με τις προσδοκίες της οικογένειάς του. Όταν ο πατέρας του επιθυμεί να τον δει επαγγελματικά αποκατεστημένο στην Κύμη, εκείνος αντιδρά. Δηλώνει ξεκάθαρα ότι η επιστήμη δεν μπορεί να είναι μέσο βιοπορισμού, αλλά σκοπός ζωής.
Σε μία από τις πιο αποκαλυπτικές επιστολές του, το 1910, εξηγεί γιατί αποφασίζει να φύγει από την Ελλάδα. Περιγράφει έναν τόπο όπου, όπως γράφει, η διατήρηση υψηλών ιδανικών είναι αδύνατη και όπου τα επαγγέλματα υπηρετούν μόνο το χρήμα. Έτσι, παίρνει την οδυνηρή απόφαση της φυγής, καταπνίγοντας τη νοσταλγία και την αγάπη για την πατρίδα.
Από την Αθήνα και τη Γερμανία στη Νέα Υόρκη
Οι επιστολές ακολουθούν τον Παπανικολάου σε κάθε σταθμό της ζωής του. Τον συναντούν φοιτητή στην Αθήνα, ερευνητή στη Γερμανία και εργαζόμενο στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Μονακό. Στη συνέχεια, τον συνοδεύουν στη Νέα Υόρκη, στο New York Hospital και στο Cornell Medical College, όπου επιμένει, απομονώνεται και εργάζεται ακούραστα.
Μέσα από τις γραμμές του φαίνεται καθαρά η μοναχικότητα της έρευνας, αλλά και η ακλόνητη πίστη του ότι η επιμονή θα δικαιωθεί. Ο ίδιος γράφει ότι είναι πεπεισμένος πως θα γίνει «κάποια αξία», ακόμη κι αν χρειαστεί να θυσιάσει την κοινωνική αποδοχή.
Ένας ριζοσπάστης και στον έρωτα
Ο Παπανικολάου δεν υπήρξε συμβατικός ούτε στην προσωπική του ζωή. Σε επιστολή προς την αδελφή του εξηγεί γιατί παντρεύτηκε τη Μάχη Μαυρογένους χωρίς καλεσμένους. Δηλώνει ότι ο γάμος, όπως συνηθίζεται, τον θεωρεί ανήθικο όταν βασίζεται σε οικονομικούς υπολογισμούς και κοινωνικές σκοπιμότητες.
Αντίθετα, αναζητά έναν σύντροφο που θα ενισχύει τις ηθικές και δημιουργικές του δυνάμεις. Η Μάχη γίνεται τελικά ο ακλόνητος πυλώνας της ζωής του, τον στηρίζει στην έρευνα, οργανώνει την καθημερινότητά του και προστατεύει το έργο του μέχρι το τέλος.
Ο επιστήμονας που δεν χώρεσε σε καλούπια
Οι επιστολές αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που αγαπά τη φιλοσοφία, τον Νίτσε, τη μουσική και τη δημοτική γλώσσα. Παίζει βιολί, ντύνεται πάντα κομψά, έχει χιούμορ και αγαπά τη ζωή. Παράλληλα, όμως, απαιτεί απόλυτη συγκέντρωση στο έργο του και δεν ανέχεται περισπασμούς.
Αυτή η σύνθετη προσωπικότητα εξηγεί και την επιμονή που οδήγησε στη δημιουργία του Τεστ Παπ, μιας ανακάλυψης που άλλαξε ριζικά την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και καθιέρωσε τον Παπανικολάου ως μία από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας ιατρικής.
Ένα αρχείο ιστορικής σημασίας
Το πολύτιμο αρχείο των επιστολών παραδόθηκε πρόσφατα στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης από την ανιψιά του, Όλγα Σταματίου. Η οικογένεια αποφάσισε να το εμπιστευτεί σε έναν χώρο που μπορεί να διασφαλίσει τη διατήρηση και τη δημόσια πρόσβαση αυτού του υλικού ανεκτίμητης αξίας.
Όπως τονίστηκε κατά την παράδοση, πρόκειται για μια παρακαταθήκη γνώσης και έμπνευσης για τις επόμενες γενιές. Μέσα από αυτές τις επιστολές, ο Γεώργιος Παπανικολάου δεν παρουσιάζεται μόνο ως μεγάλος επιστήμονας, αλλά ως άνθρωπος που τόλμησε να φύγει, να συγκρουστεί και τελικά να δικαιωθεί, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που συνεχίζει να σώζει ζωές.
